دکتر آرش آرا
رایحه درمانی یا آروما تراپی به استفاده از عصاره ها و روغن های معطر گیاهان برای شفا بخشی و مصارف زیبائی اطلاق می گردد. بیماری ها ئی که در درمان آنها میتوان از آروما تراپی بهره جست، طیف گسترده ای از عفونت ها و بیماری های پوستی تا نقائص سیستم ایمنی و استرس را در بر می گیرد. امروزه از روغن های عصاره ای (Essential Oils) بطور گسترده ای در سراسر اروپا استفاده می شود و سیستم طبابت آروما تراپی در حال حاضر در بسیاری از کشورهای اروپائی از جمله انگلیس و فرانسه کاربرد دارد.
مصارف
کاربرد عصاره های معطر گیاهان برای کاهش استرس، افزایش آرامش و برطرف کردن اضطراب، سبب افزایش حس سلامت، رفع علائم روان-تنی (Psychosomatic) و تسکین برخی بیماریهای مرتبط با حالات عاطفی می گردد و برای برخی مردم بعنوان راه حلی برای بی خوابی بوده است. گروهی دیگر آنرا یک درمان موثر برای ناتوانی جنسی یافته اند. گروه قابل توجهی نیز اثراتی از تسکین درد ناشی از التهاب مفاصل و مشکلات بعد از زایمان را بوسیله آروماتراپی گزارش کرده اند.
نحوه درمان
گرچه بسیاری از فروشگاه ها برای بازاریابی و جلب توجه مشتری اقدام به عرضه شمع های معطر و ظروف محتوی گلهای خشک معطر تحت عنوان آروماتراپی کرده اند، ولی درمان واقعی با استفاده از روغنهای عصاره ای غلیظ صورت می گیرد که از گیاهان شفابخش استخراج شده است. این عصاره های غلیظ بوسیله روغنهای گیاهی یا الکل رقیق میشوند تا برای استفاده بر روی پوست، اسپری کردن در هوا یا استشمام مناسب گردند. برخی از روشهای درمانی مرسوم عبارتند از:
• استنشاق: برای مشکلات تنفسی 6-12 قطره از روغن عصاره ای را در ظرف آب در حال جوشیدن ریخته و با قرار دادن یک حوله بر روی سر بخارات حاوی روغن استشمام می گردد.
• انتشار: آروماتراپیستها اغلب توصیه می نمایند که این ترکیبات در هوا اسپری شوند. این روش سبب آرامش اعصاب، افزایش حس سلامت، و حتی بهبود مشکلات تنفسی می گردد. برای این منظور می توان از وسائل اسپری کننده استفاده نمود. 10 قطره از روغن عصاره ای را به 7 قاشق غذا خوری آب اضافه کرده و اسپری نمائید. اگر تمام محلول آماده شده در یک وعده قابل استفاده نباشد، می توان یک قاشق الکل بعنوان نگهدارنده اضافه نمود تا خاصیت روغن برای استفاده در دفعات بعدی حفظ گردد.
• ماساژ: مالیدن روغن های عصاره ای بر روی پوست بدن، بسته به نوع روغن استفاده شده میتواند آرام بخش یا تحریک کننده باشد. برخی از این روش برای درمان کشیدگی ها و دردهای عضلانی استفاده مینمایند. اکثر ترکیبات مورد استفاده در ماساژ حاوی 5 قطره روغن عصاره ای در یک روغن پایه سبک مانند روغن بادام میباشند. غلظت های بالاتر میتواند سبب تحریک پوست گردد.
• استحمام: برای این منظور بیش از 8 قطره روغن در وان حمام نریزید. برای استفاده در هنگام دوش گرفتن می توان از یک اسفنج یا پارچه آغشته به مخلوط آب و روغن عصاره ای استفاده نمود.
• کمپرس سرد وگرم: برای تسکین دردهای عضلانی، کبود شدگی ها یا سردرد می توان 5-10 قطره روغن را به 4 اونس آب اضافه کرده و با استفاده از یک تکه پارچه آغشته به این محلول محل مورد نظر را کمپرس نمود.
فوائد:
هزاران سال است که از روغن های معطر در موارد مختلف استفاده می شود، ولی تاریخچه آروما تراپی که امروزه کاربرد بسیار وسیعی یافته است به حدود اواخر دهه 1930 برمیگردد که یک شیمی دان فرانسوی ) بنام (Rene-Maurice Gattefosse دست سوخته خود را داخل ظرف حاوی روغن اسطوخودوس (Lavender) گذاشت و در کمال شگفتی متوجه ناپدید شدن درد و قرمزی و ترمیم سوختگی در عرض چند ساعت شد. وی بتدریج متوجه اثرات انواع دیگر روغن ها در درمان انواع بیماری ها شد و از اوائل دهه 1980 – زمانی که توجه و علاقه زیادی به روشهای شفا بخشی طبیعی معطوف شده بود که ارزان تر از داروهای مرسوم بوده و عوارض جانبی کمتری نیز داشتند – به فرم امروزی آن رواج پیدا کرد. در حال جاضر از این سیستم درمانی برای معالجه عفونتهای ویروسی و باکتریائی، افسردگی، اضطراب و بیماریهای منتقل شونده از راه جنسی استفاده می شود. همچنین از این اسانس های معطردر ترمیم زخم ها، تحریک سیستم ایمنی، درمان بیماریهای پوستی، بهبود گردش خون، تسکین درد، کاهش تورم و حتی تقویت حافظه استفاده می گردد. بسیاری از این اثرات درمانی تحت تحقیق و بررسی میباشند. آروماتراپیست ها برای هر اسانس یکسری خواص ویژه را تعریف کرده اند. در زیر به برخی از پر کاربرد ترین آنها اشاره میگردد:
• اسطوخودوس(Lavender) : ترمیم سوختگی و بریدگی، از بین بردن باکتریها، رفع افسردگی، التهاب، اسپاسم، سردرد، آلرژیهای تنفسی، دردهای عضلانی، حالت تهوع، دردهای زمان قاعدگی، تسکین محل گزش حشرات، کاهش فشار خون
• نعناع فلفلی (Peppermint) : تسکین مشکلات گوارشی، تمیز کردن زخمها، ضد احتقان، تسکین سردرد، دردهای عصبی و عضلانی، بیماری حرکت (Motion Sickness)
• اوکالیپتوس (Eucalyptus) : پائین آورنده تب، پاک کننده سینوس ها، خواص ضد ویروسی و ضد باکتریائی، تسکین سرفه، رفع جوش
• درخت چای (Tea Tree) : موثر بر علیه عفونت های قارچی و باکتریائی، آکنه، گزش حشرات و سوختگی، رفع التهاب واژن، عفونتهای مثانه و برفک
• اکلیل کوهی (Rosemary) : تسکین درد، افزایش گردش خون، ضد احتقان، تسکین دردهای گوارشی، سؤهاضمه و مشکلات کبدی، کاهش تورم، درمان عفونتها، کمک به بهبود افسردگی
• بابونه (Chamomile) : کاهش تورم، درمان علائم آلرژی، رفع استرس، بیخوابی و افسردگی، درمان مشکلات گوارشی
• آویشن شیرازی (Thyme) : تسکین لارنژیت و سرفه، درمان عفونتهای مثانه و پوست، رفع مشکلات گوارشی و درد مفاصل
• ترخون (Tarragon) : تحریک گوارش، آرامش اعصاب و سیستم گوارشی، تخفیف علائم قاعدگی و استرس
• همیشه بهار کوهی (Arnica) : ترمیم محل زخم، کاهش تورم بعد از جراحات، تسکین آفتاب سوختگی، درمان برونشیت و آنفلوانزا، تسکین درد ناشی از التهاب مفاصل، صدمات عضلانی، کشیدگی های تاندونی و التهاب تاندون ها
چه کسانی باید از این درمان اجتناب ورزند؟
بسیاری از روغن های معطر سبب بروز اسپاسم برونش و راه های هوائی میشوند. در افرادی که سابقه آسم وجود دارد، قبل از هر نوع اقدام مشاوره با پزشک معالج اکیداً توصیه می گردد. همچنین در صورت وجود حساسیت های پوستی، از روغن های معطر استفاده نکنید. برای آنکه ببینید آیا نسبت به یک روغن خاص حساسیت دارید یا نه، یک قطره از آن را در سطح داخلی بازوی خود مالیده و بعد از 24 ساعت واکنش احتمالی را بررسی کنید. بهتر است در دوران بارداری از آروماتراپی استفاده نشود. روغن ها را از دسترس بچه ها دور نگهدارید. از مصرف عصاره نعناع فلفلی در بچه های زیر 3 سال خودداری شود.
عوارض جانبی:
چون روغن های عصاره ای از غلظت بالائی برخوردارند، مصرف خوراکی آنها میتواند بسیار سمی باشد. از خوردن حتی مقادیر بسیار اندک آنها خودداری نمائید. بجز اسطوخودوس از مصرف روغن های رقیق نشده بر روی پوست بپرهیزید. از ورود این اسانس ها بداخل چشم باید اجتناب نمود؛ در زمان استشمام بخور روغن های معطر چشمان خود را بسته نگاه دارید. برخی از انواع روغن ها در صورت استفاده مکرر سبب تحریک پوست می شوند. همچنین استشمام بیش از حد بخارات معطر می تواند سبب بروز سردرد و احساس خستگی گردد. برای اجتناب از بروز عوارض فوق بهترین توصیه مشاوره با یک آروماتراپیست با تجربه است که بسته به نوع مشکل موجود، مناسب ترین اسانس را انتخاب کرده و نحوه استفاده، دفعات و راهنمائی های لازم را در اختیار شما قرار می دهد.